Własności stali odpornych na korozję

Euro Inox

Euro Inox jest europejsk¹ organizacj¹ promocji rynku stali odpornych na korozjê.
Do grona cz³onków Euro Inox nale¿¹:
 europejscy producenci stali odpornych na korozjê
 narodowe organizacje promocji rynku stali odpornych na korozjê oraz
 organizacje promocji rynku przemys³u dodatków stopowych.
Celem Euro Inox jest popieranie istniej¹cych zastosowañ dla stali odpornych na korozjê i zachêcenie do nowych kierunków zu¿ycia. Planistom i u¿ytkownikom maj¹ byæ udostêpniane, przydatne do praktycznego wykorzystania, informacje o w³asnoœciach stali odpornych na korozjê i ich prawid³owym przerobie. W tym celu:
 Euro Inox wydaje publikacje w postaci drukowanej i elektronicznej,
 organizuje konferencje i seminaria oraz
 inicjuje i wspiera przedsiêwziêcia z zakresu badañ techniki zastosowañ jak równie¿ analizy rynku.


Metryczka wydawnictwa

W³asnoœci stali odpornych na korozjê
Wydanie 2002
© Euro Inox 2002
ISBN 2-87997-083-0

Wydawca:
Euro Inox
241, route d'Arlon
1150 Luksemburg
Ksiêstwo Luksemburg
Tel. +352 26 10 30 50
Fax +352 26 10 30 51

Diamant Building, Bd.A.Reyers 80,
1030 Bruksela
Belgia
Tel. +32 2 706 82 67
Fax + 32 2 706 82 69
E-mail: info@euro-inox.org
www.euro-inox.org

Niniejsza dokumentacja opiera siê na informatorze 821 ”Stale Odporne na Korozjê - W³asnoœci” - Oœrodka Informacji o Stalach Odpornych na Korozjê w Düsseldorf, Niemcy.


Adresy poradnictwa

Pe³noprawni cz³onkowie

Acerinox
Internet: www.acxgroup.com

AvestaPolarit
Internet: www.avestapolarit.com

ThyssenKrupp Acciai Speciali Terni Spa
Internet: www.acciaiterni.it

ThyssenKrupp Nirosta GmbH
Internet: www.nirosta.de

UGINE & ALZ Belgium
Groupe Arcelor
UGINE & ALZ France
Groupe Arcelor
Internet: www.ugine-alz.com


Cz³onkowie stowarzyszeni

Arbeitsgemeinschaft Swiss Inox
Internet: www.swissinox.ch

British Stainless Steel Association (BSSA)
Internet : www.bssa.org.uk

Cedinox
Internet: www.acerinox.es

Centro Inox
Internet: www.centroinox.it
Informationsstelle Edelstahl Rostfrei
Internet: www.edelstahl-rostfrei.de

Institut de Développement de l’Inox (I.D.-Inox)
Internet: www.idinox.com

International Chromium Development Association (ICDA)
Internet: www.chromium-asoc.com

International Molybdenum Association (IMOA)
Internet: www.imoa.info

Nickel Development Institute (NiDI)
Internet: www.nidi.org

Polska Unia Dystrybutorów Stali (PUDS)
Internet: www.puds.com.pl




Informacje zawarte w niniejszym opracowaniu s³u¿¹ tylko jako pomoc.
Nie mo¿na z tego tytu³u zg³aszaæ ¿adnych roszczeñ o gwarancje i odszkodowanie. Przedruki w postaci wypisów czy streszczeñ s¹ dozwolone tylko za zgod¹ wydawcy.


TreϾ Strona

1 Wstêp 2

2 Podzia³ stali odpornych na korozjê 3

3 Charakterystyczne w³asnoœci grup stali 5
3.1 Stale ferrytyczne 5
3.2 Stale martenzytyczne 8
3.3 Stale austenityczne 11
3.4 Stale austenityczno-ferrytyczne 12

4 Odpornoœæ na korozjê 13
4.1 Uwagi ogólne 13
4.2 Rodzaje korozji 13
4.3 Wskazówki odnoœnie zastosowañ 15

5 PrzydatnoϾ do spawania 15
6 Podatnoœæ do przeróbki plastycznej 17
7 SkrawalnoϾ 19
8 Wykoñczenia powierzchni 20
9 W³asnoœci fizyczne 22
10 Normalizacja 23






1 Wstêp

Stale odporne na korozjê - jest to pojêcie zbiorcze dla stali zawieraj¹cych co najmniej 10,5 % chromu (Cr) i wykazuj¹cych w przeciwieñstwie do stali niestopowych wyraŸnie polepszon¹ odpornoœæ na korozjê. Wy¿sze zawartoœci Cr i dalszych sk³adników stopowych jak na przyk³ad nikiel (Ni) oraz molibden (Mo) jeszcze bardziej podwy¿szaj¹ odpornoœæ na korozjê. Ponadto dodanie okreœlonych innych, pierwiastków do stopu mo¿e mieæ pozytywny wp³yw na dalsze w³asnoœci, na przyk³ad:

 niob, tytan (odpornoœæ na korozjê miêdzykrystaliczn¹),
 azot (wytrzyma³oœæ, odpornoœæ na korozjê) oraz
 siarka (skrawalnoœæ).

Tym samym konstruktorzy, przetwórcy i u¿ytkownicy dysponuj¹ du¿¹ iloœci¹ gatunków stali dla ró¿norodnych obszarów zastosowañ.
Od chwili wynalezienia stali odpornych na korozjê w roku 1912 producenci i przetwórcy stosowali ró¿ne nazwy handlowe. S³owo “stal jakoœciowa” nie wystarcza jako okreœlenie, poniewa¿ do stali jakoœciowych nale¿¹ grupy takie, jak jakoœciowa stal budowlana, stal na ³o¿yska toczne, stal szybkotn¹ca, stal narzêdziowa, wszystkie o bardzo odmiennych w³asnoœciach u¿ytkowych.
W Polsce powszechnie przyjê³o siê okreœlaæ stale chromowe mianem stali nierdzewnych, a stale chromowo-niklowe stalami kwasoodpornymi.
W swojej wieloletniej historii stal odporna na korozjê osi¹ga³a rosn¹ce znaczenie w coraz wiêkszej liczbie zakresów zastosowañ dziêki w³aœciwej dla niej odpornoœci na korozjê i jej dobrym w³asnoœciom mechanicznym. Znajduje to swoje odzwierciedlenie w znacznej stopie wzrostu jej produkcji. Podczas, gdy ca³a produkcja przemys³owa krajów OECD (Organizacji Wspó³pracy i Rozwoju Gospodarczego) w minionych 40 latach zwiêkszy³a siê czterokrotnie, to produkcja stali odpornych na korozjê w tym samym okresie czasu wzros³a o wspó³czynnik 8. Równie¿ na najbli¿sze lata oczekiwany jest nieprzerwany wzrost rzêdu od 5 do 7 % rocznie.
Stale odporne na korozjê produkuje siê w postaci stali walcowanej i stali kutej oraz staliwa. Niniejsze opracowanie omawia stale walcowane i kute. Ma ono objaœniæ ró¿nice pomiêdzy ró¿nymi gatunkami stali odpornych na korozjê i u³atwiæ ich dobór do odpowiednich zastosowañ. Sprawy przerobu s¹ poruszane tylko wtedy, gdy jest to niezbêdne dla zrozumienia omawianego tematu.



2 Podzia³ stali
odpornych na korozjê

Tablica 1 zawiera sk³ady chemiczne najwa¿niejszych znormalizowanych stali walcowanych i kutych. Ponadto dla specjalnych zastosowañ istniej¹ dalsze stale odporne na korozjê, które objête s¹ norm¹ EN 10088
Stale odporne na korozjê s¹ podzielone nastêpnie wed³ug ich sk³adów chemicznych, na cztery grupy wymienione w tablicy 2, odnosz¹ce siê do stanu struktury (rys. 2).
Ponadto zyska³y na znaczeniu stale odporne na korozjê umacniane wydzieleniowo. W przypadku tych stali osi¹ga siê powa¿ny wzrost wytrzyma³oœci oraz granicy plastycznoœci poprzez dodatek Mo wzglêdnie Cu, Nb, Al i V wraz ze specjaln¹ obróbk¹ ciepln¹.
Poszczególne gatunki stali oznacza siê przy pomocy dwóch systemów: systemu znaków stali i systemu cyfrowego. Z uwagi na jego zwiêz³oœæ, system cyfrowy okaza³ siê byæ szczególnie przydatny.
Znaczenie oznaczeñ cyfrowych (numerów) dla stali odpornych na korozjê wynika z tablicy 3.



3 Charakterystyczne cechy grup stali

3.1 Stale ferrytyczne

Z grubsza rozró¿nia siê dwie podgrupy ferrytycznych stali odpornych na korozjê:

- z zawartoœci¹ oko³o 11 do 13 % Cr,
- z zawartoœci¹ oko³o 17 % Cr.

W³asnoœci mechaniczne stali ferrytycznych (tablica 4) zak³adaj¹ strukturê drobnokrystaliczn¹, któr¹ osi¹ga siê poprzez odpowiedni¹ obróbkê wy¿arzaj¹c¹ tych¿e stali. Z uwagi na wzglêdnie nisk¹ zawartoœæ chromu 11-12 procentowych stali chromowych (1.4003, 1.4512) ich odpornoœæ na korozjê, ju¿ w niekorzystnych warunkach atmosferycznych lub w mediach wodnych, jest ograniczona tak, ¿e zalicza siê je jedynie do stali o podwy¿szonej odpornoœci na korozjê.
Przy 17- procentowych stalach chromowych osi¹ga siê lepsz¹ odpornoœæ na korozjê dziêki wy¿szej zawartoœci chromu. Przez wprowadzenie ok. 1 % molibdenu jako dodatku stopowego mo¿na jeszcze bardziej poprawiæ odpornoœæ na korozjê.
Niektóre stale zawieraj¹ tytan lub niob jako pierwiastki tworz¹ce wêgliki, które wi¹¿¹ wêgiel. Stale takie po spawaniu s¹ odporne tak¿e przy wiêkszych gruboœciach bez dodatkowej obróbki cieplnej, a wiêc stabilne wobec korozji miêdzykrystalicznej.
Szczególn¹ zalet¹ ferrytycznych stali odpornych na korozjê jest to, ¿e w przeciwieñstwie do austenitycznych stali CrNi wykazuj¹ one wysok¹ odpornoœæ na œródkrystaliczn¹ korozjê naprê¿eniow¹ wywo³ywan¹ chlorkami.




3.2 Stale martenzytyczne

W przypadku stali z 12-18 % Cr i zawartoœciach C od 0,1%, chodzi o stale, które w wysokich temperaturach s¹ ca³kowicie austenityczne. Jeœli zostan¹ one nagle sch³odzone z zakresu austenitycznego, to znaczy, ¿e ulegn¹ zahartowaniu, uzyskuj¹ one wówczas strukturê martenzytyczn¹. Temperatury austenizacji mieszcz¹ siê w zale¿noœci od gatunku stali, w okolicy 950 - 1050 0C; Sch³odzenie mo¿e byæ przeprowadzone du¿o wolniej ani¿eli przy porównywal-nych stalach niestopowych (np. sch³odzenie na powietrzu). Twardoœæ tych stali jest tym wiêksza, im wy¿sza jest zawartoœæ C (tablica 5).
W stanie ulepszonym uzyskuje siê wysokie wartoœci wytrzyma³oœciowe. Wartoœci odpornoœci na obci¹¿enia dynamiczne martenzytycznych stali chromowych w zale¿noœci od temperatury wynikaj¹ z wykresu - Rys. 3.
W martenzytycznych stalach niklowych rolê wêgla przejmuje nikiel (na przyk³ad 1.4313). Zdolnoœæ do ulepszania zostaje przy tym utrzymana, bez wystêpowania szkodliwych skutków z tytu³u podwy¿szonej zawartoœci wêgla (wytr¹canie siê wêglików, wysokie utwardzenie). Ponadto ulepszalny na wskroœ obszar wymiarów zostaje poszerzony na œrednice ponad 400 mm. Odpornoœæ na korozjê zostaje jeszcze podwy¿szona przez dodatek molibdenu (1.4418). W zale¿noœci od kszta³tu wyrobu stale martenzytyczne s¹ dostarczane w stanie wy¿arzonym lub ulepszonym. Wyroby, które dostarcza siê w stanie zmiêkczaj¹co wy¿arzonym (jak taœmy zimno i gor¹co walcowane i z nich przyciête na d³ugoœæ blachy), mog¹ byæ przerabiane plastycznie na zimno i na gor¹co (np. giêcie, wyt³aczanie, sztancowanie, wyci¹ganie wg³êbne) przed podjêciem obróbki ulepszaj¹cej. Obróbka ulepszaj¹ca obejmuje hartowanie i nastêpnie odpuszczanie do temperatur 650 - 750 0C. W wyniku obróbki odpuszczaj¹cej spada wytrzyma³oœæ a wzrasta odpornoœæ na obci¹¿enia dynamiczne. Na wykresie ulepszania dla stali 1.4021 (rys. 4), który przedstawia siê jako przyk³ad dla tej grupy stali, mo¿na rozpoznaæ szeroki zakres rodzajów w³asnoœci wytrzyma³oœciowych, jakie mo¿na osi¹gn¹æ poprzez obróbkê ciepln¹. Ze wzglêdu na najlepsz¹ odpornoœæ na korozjê nale¿y przede wszystkim dotrzymywaæ zadane temperatury obróbki cieplnej. Warunkiem dostatecznej odpornoœci na korozjê jest jednak równie¿ odpowiednie wykonanie powierzchni, które osi¹ga siê przez nastêpuj¹ce zaraz potem trawienie lub dok³adne szlifowanie i polerowanie. Ta grupa stali z uwagi na jej wysok¹ odpornoœæ na œcieranie i wytrzyma³oœæ na przecinanie znajduje szerokie zastosowanie.




3.3 Stale austenityczne

Austenityczne stale CrNi o zawartoœci 8 % Ni oferuj¹ szczególnie korzystn¹ kombinacjê podatnoœci do obróbki, w³asnoœci mechanicznych i odpornoœci na korozjê. Zaleca siê ich stosowanie w wielu dziedzinach i stanowi¹ one najwa¿niejsz¹ grupê stali odpornych na korozjê.
Najwa¿niejsz¹ w³asnoœci¹ tej grupy stali jest wysoka odpornoœæ na korozjê, która w miarê wzrostu dodatków stopowych, w szczególnoœci chromu i molibdenu, zwiêksza siê jeszcze bardziej (patrz tablica 1 oraz rozdzia³ 4.2).
Tak samo jak przy stalach ferrytycznych, równie¿ przy stalach austenitycznych dla uzyskania dobrych w³asnoœci techno-logicznych (tablica 6) konieczna jest struktura drobnoziarnista. Jako koñcowy etap obróbki cieplnej stosuje siê wy¿arzanie odpuszczaj¹ce w temperaturach 1000 i 1150 0C z nastêpuj¹cym potem sch³odzeniem w wodzie lub na powietrzu, aby unikn¹æ tworzenia siê wytr¹ceñ. Stale austenityczne w przeciwieñstwie do stali martenzytycznych nie s¹ hartowalne.
Dla okreœlonych obszarów zastosowañ wymagane s¹ stale austenityczne o wy¿szej wytrzyma³oœci. Wzrost granicy plastycznoœci mo¿na na przyk³ad osi¹gn¹æ poprzez obróbkê plastyczn¹ na zimno. Tak wiêc w zale¿noœci od stopnia takiej obróbki mo¿na uzyskaæ ró¿ne stopnie umocnienia. Wy¿sz¹ sk³onnoœæ do umocnienia na zimno stali austenitycznych w porównaniu ze stalami ferrytycznymi przedstawia rys. 5. Przy obróbce plastycznej na zimno mo¿e dodatkowo dojœæ do utworzenia siê martenzytu odkszta³ceniowego.
Inn¹ mo¿liwoœci¹ jest utwardzanie roztworowe poprzez przedsiêwziêcia z zakresu techniki stopowej. Wp³yw wa¿nych dla stali odpornych na korozjê pierwiastków stopowych na umown¹ granicê plastycznoœci jest przedstawiony na rys. 6: pierwiastki wêgiel (C) oraz azot (N) wykazuj¹ najwiêksz¹ skutecznoœæ. Jednak¿e rezygnuje siê z dodawania wêgla z przyczyn chemicznokorozyjnych. W porównaniu z wêglem dodatek azotu do stopu przynosi tê korzyœæ, ¿e obok poprawy wytrzyma³oœci podwy¿szona zostaje równie¿ odpornoœæ na korozjê.
Stalami austenitycznymi z zawartoœci¹ azotu s¹ na przyk³ad stale 1.4311, 1.4318, 1.4406 lub 1.4439. Poprzez ukierunkowany dobór zawartoœci sk³adników stopowych mo¿liwe jest podniesienie umownej granicy plastycznoœci nawet do wartoœci pow. 400 N/mm2 (1.4565).
Wysoka zdolnoœæ do wyd³u¿enia – wartoœci wyd³u¿enia przy zerwaniu stali austenitycznych (patrz tablica 6) s¹ prawie dwukrotnie wy¿sze ni¿ dla stali ferrytycznych- prowadzi to do bardzo dobrej zdolnoœci do przeróbki plastycznej na zimno. Z tego wynikaj¹ korzystne zdolnoœci do g³êbokiego t³oczenia i do obci¹gania jak równie¿ do dobrego podwijania krawêdzi.

Szczególne znaczenie maj¹ równie¿ wy¿sze wartoœci robocze udarnoœci, które a¿ do bardzo niskich temperatur le¿¹ na wysokim poziomie (rys. 3). St¹d stale odporne na korozjê, ci¹gliwe w niskich temperaturach, mog¹ byæ zastosowane w urz¹dzeniach, pracuj¹cych w temperaturach do minus 269 0C .





3. 4 Stale austenityczno-ferrytyczne

Stale austenityczno-ferrytyczne, z uwagi na ich dwa sk³adniki struktury, okreœlane czêsto jako stale podwójne (Duplex) zyskuj¹ coraz bardziej na znaczeniu. Dotyczy to w szcze-gólnoœci stali X2CrNiMoN 22-5-3 (materia³ Nr 1.4462).
Stal 1.4462 zawiera ok. 22 % Cr, ok. 5 % Ni oraz 3 % Mo jak równie¿ azot (patrz tablica 1).
Prowadzi to do wywa¿onej struktury austenityczno-ferrytycznej (z regu³y 50 : 50).
Z tablicy 6 wynika, ¿e umowna granica plas-tycznoœci le¿y wyraŸnie powy¿ej tej granicy dla stali austenitycznych. Osi¹gane s¹ mimo to dobre wskaŸniki odpornoœci na obci¹¿enia dynamiczne. Dalej trzeba podkreœliæ korzystne parametry wytrzyma³oœci zmêczeniowej tej stali równie¿ w mediach korozyjnych.
Rozwa¿aj¹c zachowanie siê korozyjne austenityczno-ferrytycznych stali odpornych na korozjê nale¿y podkreœliæ ich - w stosunku do stali austenitycznych - lepsz¹ odpornoœæ na wywo³ywan¹ przez chlorki korozjê naprê¿eniow¹.

Spawalnoœæ stali austenityczno-ferrytycznych nie stwarza ¿adnych problemów, jeœli przestrzegane s¹ regu³y spawania. Z uwagi na ich ogólnie dobry profil w³asnoœci, istnieje szerokie spektrum zastosowañ dla tych stali g³ównie w dziedzinie budowy aparatury chemicznej, w ochronie œrodowiska i w technice morskiej.
Ostatnio uzyskano tak zwane stale “Superduplex” o jeszcze bardziej ulepszonej odpornoœci na korozjê. Zawieraj¹ one ok. 25 % Cr, 7 % Ni, 3,5 % Mo jak równie¿ azot i czêœciowo dalsze dodatki.



4 Odpornoœæ na korozjê

4.1 Uwagi ogólne

Jak wiadomo, stale odporne na korozjê, w porównaniu ze stalami niestopowymi i niskostopowymi wykazuj¹ wyraŸnie podwy¿szon¹ odpornoœæ korozyjn¹. S¹ one odporne na liczne media agresywne i nie wymagaj¹ ¿adnego dalszego zabez-pieczenia powierzchni. T¹ pasywnoœæ powoduje dodatek minimum 10,5 % Cr do ¿elaza. W przypadku mechanicznego uszkodzenia pow³oki pasywnej, warstwa ta ulega samoczynnemu odtworzeniu. Odpornoœæ korozyjna stali odpornych na korozjê jest przede wszystkim uzale¿niona od sk³adu stopowego stali, ponadto od jej powierzchni i stanu jej struktury. Z tego wzglêdu dla odpornoœci na korozjê istotnym jest dobór w³aœciwego gatunku stali w odpowiednim stanie obróbki cieplnej i z prawid³owo obrobion¹ powierzchni¹.

4. 2 Rodzaje korozji
Ubytkowa korozja powierzchniowa
Ubytkowa korozja powierzchniowa charakteryzuje siê równomiernym lub w przybli¿eniu równomiernym ubytkiem. Z regu³y stopieñ ubytku poni¿ej 0,1 mm/ rocznie uwa¿a siê za dostateczn¹ odpornoœæ na korozjê powierzchniow¹. Dla okreœlenia stopnia ubytku masy na jednostkê powierzchni obowi¹zuje w stalach odpornych na korozjê stosunek 1 g/h x m2 - 1,1 mm/a. Równomierna korozja powierzchniowa na stalach odpornych na korozjê mo¿e wystêpowaæ tylko w kwasach i silnych ³ugach. Jest ona okreœlana w du¿ym stopniu przez sk³ad stopu. Tak wiêc na przyk³ad stale chromowe z zaw. 17 % Cr s¹ du¿o bardziej odporne ani¿eli stale z 13% Cr. Jeszcze wy¿sz¹ odpornoœæ na korozjê powierzchniow¹ wykazuj¹ austenityczne stale chromowo-niklowe. Dodatkowo w wielu przypadkach mo¿na podwy¿szyæ dalej odpornoœæ przez wprowadzenie molibdenu do stopu.

Korozja w¿erowa (pitting)
Korozja w¿erowa mo¿e wyst¹piæ, gdy warstwa pasywna zostanie prze³amana lokalnie. Jeœli wystêpuj¹ jony chlorku, szczególnie w podwy¿szonych temperaturach, mog¹ w tych miejscach powstawaæ otworki - czêsto tylko jakby uk³ucia ig³¹. Niebezpieczeñstwo korozji w¿erowej zwiêksza siê w wyniku kumulowania siê na powierzchni osadów, obcej rdzy, resztek ¿u¿la i barwnych nalotów.
Przez dalsze zwiêkszenie zawartoœci chromu, w szczególnoœci przez dodanie molibdenu i czêœciowo azotu, odpornoœæ na korozjê w¿erow¹ zostaje podwy¿szona. Wyra¿a siê to tak zw. Sum¹ Dzia³ania:

W = % Cr + 3,3 x % Mo

Przy bardzo wysoko stopowych stalach austenitycznych i ferrytyczno-austenitycznych do sumy dzia³ania w³¹cza siê tak¿e pierwiastek stopowy azot z zastosowaniem ró¿nych wspó³czynników.

Korozja szczelinowa
Korozja szczelinowa - jak to ju¿ wskazuje sama nazwa - zwi¹zana jest z wystêpowaniem szczelin czy rys. Te mog¹ byæ uzale¿nione od konstrukcji lub eksploatacji (np. osady).
Jako ¿e korozja szczelinowa podlega w zasadzie tym samym mechanizmom co korozja w¿erowa, obowi¹zuj¹ tu informacje podane ju¿ wy¿ej ³¹cznie z wp³ywem dodatków sto-powych oraz tzw. “ sum¹ dzia³ania”.

Korozja naprê¿eniowa
Przy tym rodzaju korozji powstaj¹ pêkniêcia, które w stalach odpornych na korozjê przebiegaj¹ na ogó³ œródkrystalicznie. Korozja naprê¿eniowa jest mo¿liwa tylko, gdy wystêpuj¹ równoczeœ-nie trzy nastêpuj¹ce warunki:
a) powierzchnia elementu konstrukcyjnego jest pod naprê¿eniem rozci¹gaj¹cym,
b) dzia³anie jednego specyficznie dzia³aj¹cego medium (przewa¿nie jony chlorków),
c) sk³onnoœæ materia³u do korozji naprê¿eniowej.

W przypadku naprê¿eñ rozci¹gaj¹cych obojêtnym jest, czy wywierane one s¹ od zewn¹trz przez rozci¹ganie lub naprê¿enia gn¹ce, albo s¹ to naprê¿enia w³asne (np. na skutek spawania, walcowania na zimno lub g³êbokiego t³oczenia). Naprê¿enia rozci¹gaj¹ce mo¿na roz³adowaæ przez œrutowanie.
Standardowe stale austenityczne CrNi oraz CrNiMo s¹ w roztworach chlorków bardziej podatne na korozjê naprê¿eniow¹ ani¿eli stale ferrytyczne i austenityczno-ferrytyczne.
Przy stalach austenitycznych mo¿na poprawiæ w du¿ym stopniu odpornoœæ na korozjê naprê¿eniow¹ przez podwy¿szenie zawartoœci niklu.

Korozja zmêczeniowa
Przy czystym obci¹¿eniu zmêczeniowym (bez obci¹¿enia korozj¹) wystêpuje dolne naprê¿enie przemienne, poni¿ej którego nie obserwuje siê ¿adnego pêkniêcia, czyli wytrzyma³oœæ zmêczeniowa. W przeciwieñstwie do tego w przypadku korozji zmêczeniowej brak jest przewa¿nie wytrzyma³oœci zmêczeniowej i stal mo¿e pêkn¹æ tak¿e poni¿ej tej granicy.
W odró¿nieniu od korozji naprê¿eniowej, która wystêpuje tylko w specyficznie oddzia³uj¹cych mediach (patrz wy¿ej), korozja zmêczeniowa mo¿e wyst¹piæ w zasadzie we wszystkich korozyjnie dzia³aj¹cych mediach w po³¹czeniu z przemiennymi obci¹¿eniami.
Odpornoœæ na korozjê zmêczeniow¹ wzrasta:
 w miarê rosn¹cej odpornoœci na korozjê materia³u w danym medium,
 w miarê rosn¹cej wytrzyma³oœci stali.
Tego rodzaju korozja praktycznie nie wystêpuje w wielu dziedzinach jak np. w budownictwie i w obszarze dóbr konsumpcyjnych.

Korozja miêdzykrystaliczna
Korozja miêdzykrystaliczna nie stanowi ju¿ dzi-siaj problemu przy w³aœciwym doborze materia³u. Korozja miêdzykrystaliczna mo¿e wyst¹piæ w kwaœnych mediach, gdy w wyniku dzia³ania ciep³a ( pomiêdzy 450 a 850 0C przy stalach austenitycznych i powy¿ej 900 0C przy stalach ferrytycznych) wytr¹caj¹ siê na granicach ziaren wêgliki chromu. Takie dzia³anie ciep³a wystêpuje na przyk³ad przy spawaniu, w bliskoœci spoiny (strefa wp³ywu ciep³a). Powoduje ono lokalne zubo¿enie zawartoœci chromu w okolicy wytr¹conych wêglików chromu.

W praktyce, korozji miêdzykrystalicznej w stalach austenitycznych zapobiega siê przez mocne zredukowanie zawartoœci wêgla lub zwi¹zanie wêgla przez dodanie tytanu lub niobu.
Rozpuszczalnoœæ wêgla w stalach ferrytycznych jest o wiele mniejsza. Z tego wzglêdu przy sch³odzeniu z temperatury wy¿arzania rozpuszczaj¹cego nie da siê st³umiæ w tych stalach wytr¹cania siê wêglików chromu. Mo¿na jednak cofn¹æ zubo¿enie zawartoœci chromu na granicach ziaren i sk³onnoœæ do korozji miêdzykrystalicznej przez wy¿arzenie sta-bilizuj¹ce w temperaturze 750 do 800 0C. Materia³y dostarczane z tego rodzaju obróbk¹ ciepln¹ s¹ odporne na korozjê miêdzykrystaliczn¹, chyba ¿e w wyniku dalszej obróbki cieplnej (np. spawania) dojdzie do dodatkowego wytr¹cania siê wêglików chromu. Jednak mo¿na równie¿ temu zapobiec przez dodanie niobu lub tytanu. Dostatecznej odpornoœci na korozjê miêdzykrystaliczn¹ w stalach ferrytycznych nie mo¿na osi¹gn¹æ przez samo obni¿enie zawartoœci wêgla.



5 PrzydatnoϾ do spawania

Korozja kontaktowa (stykowa)
Korozja kontaktowa mo¿e powstaæ, gdy zró¿nicowane materia³y metaliczne znajduj¹ siê we wzajemnym styku i s¹ zwil¿one elektrolitem. Materia³ mniej szlachetny (anoda) zostaje zaatakowany w miejscu styku i przechodzi do roztworu. Materia³ bardziej szlachetny (katoda) nie jest atakowany. W praktyce stale odporne na korozjê wobec wielu innych materia³ów metalicznych, takich jak stale niestopowe i niskostopowe jak równie¿ aluminium s¹ materia³ami szlachetniejszymi.
Korozja kontaktowa mo¿e wyst¹piæ szczególnie wtedy, jeœli powierzchnia szlachetniejszego materia³u w stosunku do powierzchni materia³u mniej szlachetnego jest du¿a.

4.3 Wskazówki
odnoœnie zastosowania
Stale 1.4301 oraz 1.4541 s¹ odporne korozyjnie w normalnej atmosferze zewnêtrznej i z tego wzglêdu nadaj¹ siê w równym stopniu do zastosowañ wewnêtrznych i zewnêtrznych.
Stale 1.4401 oraz 1.4571 s¹ do pewnego stopnia równie¿ doœæ odporne w atmosferze zawieraj¹cej chlorki wzglêdnie dwutlenek siarki i z tego wzglêdu przydatne do zastosowania w atmosferze przemys³owej jak i na terenach nadmorskich.
Odpornoœæ na korozjê stali 1.4016 jest mniejsza ni¿ wy¿ej wymienionych stali CrNi (Mo), tak¿e stal 1.4016 jest stosowana przede wszystkim wewn¹trz pomieszczeñ.
O odpornoœci na korozjê w ró¿nych mediach/chemikaliach informuj¹:
tabele i wykresy odpornoœci wydane przez producentów stali.

5 PrzydatnoϾ do spawania
W wielu obszarach zastosowañ stali odpornych na korozjê jedn¹ z najwa¿niejszych w³asnoœci przerobowych jest spawalnoœæ. Obok wymaganych w³asnoœci wytrzyma³oœciowych i odpornoœci na obci¹¿enia dynamiczne po³¹czeñ spawanych, odpornoœæ na korozjê samej spoiny jak równie¿ strefy oddzia³ywania ciep³a musi odpowiadaæ odpornoœci materia³u podstawowego. Bezpieczeñstwo i trwa³oœæ u¿ytkowania ca³ej konstrukcji spawanej zale¿y bezpoœrednio od dobrej jakoœci spoiny.
Dla spe³nienia tych wymogów trzeba zastosowaæ obok odpowiednich dodatków spawalniczych równie¿ najlepsze techniki spawalnicze w po³¹czeniu ze starann¹ obróbk¹ wykañczaj¹c¹ spoiny. Przewa¿nie niemal wszystkie stale odporne na korozjê mo¿na ³¹czyæ wszystkimi w praktyce typowymi metodami spawania i zgrzewania oporowego. Odradza siê stosowa-nie metody spawania autogenicznego.
Stale ferrytyczne nadaj¹ siê do spawania, przy czym jednak trzeba liczyæ siê ze zmniejszeniem ci¹gliwoœci. Przy wysokich wymaganiach w zakresie odpornoœci na korozjê w pierwszym rzêdzie stosuje siê stale stabilizowane. Wszystkie stale ferrytyczne wykazuj¹ w strefie wp³ywu ciep³a sk³onnoœæ do mocnego wzrostu ziaren i z tego powodu nale¿y je spawaæ przy mo¿liwie ma³ym doprowadzaniu ciep³a.
Z uwagi na zmniejszon¹ ci¹gliwoœæ w okolicach spoiny, w przypadku gruboœciennych elementów budowlanych, stale ferrytyczne nie nadaj¹ siê na konstrukcje poddawane naprê¿eniom zmiennym, udarowym lub wywo³ywanym przez drgania.
Przy cieñszych zimnowalcowanych blachach i taœmach ta niedogodnoœæ jest mniejsza ani¿eli przy wiêkszych przekrojach, szczególnie wtedy, gdy przy spawaniu wprowadzi siê mo¿liwie ma³o ciep³a w obszar spoiny. W przypadku stali 1.4003 zapobiega siê w du¿ym stopniu tworzeniu grubych ziaren przez zastosowanie innych rozwi¹zañ techniki stopowej. Dziêki korzystnym w³asnoœciom mechanicznym równie¿ wiêksze przekroje s¹ spawalne bez obróbki cieplnej. W strefie wp³ywu ciep³a stal wykazuje tak¿e dobr¹ charakterystykê zmêczeniow¹, wytrzyma³oœciow¹ i zginania.
Zabezpieczenie przed korozj¹ miêdzykrystaliczn¹ w stanie spawanym zapewniaj¹ stabilizowane stale ferrytyczne 1.4509, 1.4510, 1.4511, 1.4512, 1.4520, 1.4521 oraz 1.4589.
Podczas gdy stale martenzytyczne z niewielkimi zawartoœciami wêgla nadaj¹ siê warunkowo do spawania, to takich stali z wy¿szymi zawartoœciami wêgla nie spawa siê.
Zarówno dla stali ferrytycznych jak i dla stali martenzytycznych zalecane s¹ austenityczne dodatki spawalnicze (DIN 85 56) przy spawaniu po³¹czeniowym. Z uwagi na odpornoœæ na korozjê mo¿e byæ celowym pospawanie warstwy wierzchniej tym samym materia³em.

Austenityczne stale odporne na korozjê daj¹ siê spawaæ ³atwiej ani¿eli stale ferrytyczne, lecz trzeba tu równie¿ uwzglêdniæ niektóre osobliwoœci:
 wspó³czynnik rozszerzalnoœci cieplnej jest o ok. 50 % wy¿szy, co sprzyja powstawaniu odkszta³ceñ i naprê¿eñ szcz¹tkowych.
 przewodnoœæ cieplna jest ni¿sza o ok. 60 % i w wyniku tego ciep³o koncentruje siê w strefie spawania. Mo¿na je skutecznie odprowadzaæ przy pomocy podk³adek miedzianych.

Stale austenityczne, z uwagi na wymaganie równie dobrej odpornoœci na korozjê materia³u podstawowego i stopiwa, s¹ spajane dodatkami spawalniczymi tej samej jakoœci lub wy-sokostopowymi. Ich sk³ad chemiczny jest tak dobrany, ¿e s¹ one tak¿e zabezpieczone przed tworzeniem siê pêkniêæ na gor¹co podczas spawania. Gatunki stabilizowane tytanem lub niobem oraz stale z obni¿on¹ zawartoœci¹ wêgla w stanie spawanym bez nastêpczej obróbki cieplnej, s¹ odporne na korozjê miêdzykrystaliczn¹ (patrz rozdzia³ 4.2). Jeœli gruboœæ blachy wynosi ponad 5 mm, to nale¿y ograniczyæ wêgiel do wartoœci poni¿ej 0,03 %.
Spawalnoœæ stali austenityczno-ferrytycznych (Duplex) z materia³em dodatkowym jest wyznaczana g³ównie przez w³asnoœci strefy oddzia³ywania ciep³a. Z tego wzglêdu nale¿y zastosowaæ odpowiedni¹ technikê spawania. Do spawania zaleca siê materia³ dodatkowy z podwy¿szon¹ zawartoœci¹ niklu.
Zabarwieñ nalotowych nale¿y albo unikaæ (formowanie) albo te¿ usuwaæ je starannie po spawaniu mechanicznie lub chemicznie, aby zapewniæ odpornoœæ spoiny na korozjê.


6 Podatnoœæ na przeróbkê plastyczn¹

6 PodatnoϾ
na przeróbkê plastyczn¹

Stale odporne na korozjê charakteryzuj¹ siê z regu³y dobr¹ plastycznoœci¹, dziêki czemu znajduj¹ ró¿norodne zastosowanie. Szczególne znaczenie maj¹ wyroby p³askie ze stali odpornych na korozjê, które uzyskuj¹ swoj¹ wartoœæ u¿ytkow¹ w wie-lu przypadkach dopiero w wyniku nastêpnego procesu przekszta³cenia plastycznego.
Do najwa¿niejszych metod przekszta³cania wyrobów p³askich zalicza siê g³êbokie t³oczenie.

W zale¿noœci od wystêpuj¹cego stanu naprê¿enia rozró¿nia siê “prawdziwe” g³êbokie t³oczenie (np. g³êbokie t³oczenie miseczkowe) i obci¹ganie. Przy “prawdziwym” g³êbokim t³oczeniu mo¿liwe jest sp³ywanie wykroju poprzez pierœcieñ ci¹gad³a, podczas gdy przy obci¹ganiu wykrój jest trzymany sztywno przez dociskacz i sp³ywanie nie jest mo¿liwe. Odkszta³cenie w tym przypadku nastêpuje wy³¹cznie kosztem gruboœci blachy. Wiele wykonanych plastycznie elementów, szczególnie tych o skomplikowanej geometrii stanowi kombinacjê “prawdziwego” g³êbokiego t³oczenia i obci¹gania.

Ponadto czêsto stosowan¹ metod¹ przekszta³cania plastycznego wyrobów p³askich jest wyginanie. Mo¿e ono byæ przeprowadzane albo na prasie krawêdziowej w t³oczniku albo te¿ za pomoc¹ profilowania rolkowego w klatkach walcowniczych. Przyk³adem tego ostatniego jest profilowanie na zimno i wytwarzanie rur wzd³u¿nie spawanych.
W przypadku wyrobów d³ugich ze stali odpornych na korozjê stosuje siê w pierwszym rzêdzie objêtoœciow¹ obróbkê plastyczn¹ na zimno. Nale¿y do tego wyciskanie na zimno oraz spêczanie na zimno. Jako dalsz¹ metodê obróbki plastycznej stosuje siê przeci¹ganie. Ma ono na celu doprowadzenie wyrobu do po¿¹danego wymiaru (np. œrednica drutu). W wielu przypadkach jest jednak wymagane zwi¹zane z odkszta³ceniem umocnienie przez zgniot. Typowymi przyk³adami s¹ przeci¹ganie drutu sprê¿ynowego jak równie¿ przeci¹ganie rur przy produkcji rur precyzyjnych.

Ferrytyczne stale odporne na korozjê zachowuj¹ siê wzglêdem wymaganych si³ odkszta³caj¹cych w przybli¿eniu tak, jak stale niestopowe. W porównaniu jednak z niestopowymi stalami g³êboko t³ocznymi s¹ one ograniczone w swojej odkszta³calnoœci, poniewa¿ w ramach po¿¹danych w³asnoœci najwy¿szy priorytet ma odpornoœæ na korozjê, a nie podatnoœæ na przeróbkê plastyczn¹.
Przy g³êbokim t³oczeniu miseczkowym ferrytyczne stale odporne na korozjê osi¹gaj¹, dziêki ich dobrym w³aœciwoœciom p³yniêcia, wysoki graniczny stosunek œrednicy wykroju do œrednicy stempla ( âmax > 2,0 ). Przy obci¹¿eniu w procesie obci¹gania stale te s¹ za to podatne na odkszta³cenia plastyczne tylko w ograniczonym stopniu. Mimo tego ograniczenia stale ferrytyczne stosuje siê w wielu dziedzinach. Popularnymi elementami t³oczonymi s¹ na przyk³ad pokrycia i ok³adziny w architekturze, wyt³oczki zlewozmywaków, wyroby p³askie, listwy ozdobne samochodów, po³ówki obudów katalizatorów jak równie¿ rury wzd³u¿nie spawane.

Austenityczne stale odporne na korozjê w porównaniu ze stalami niestopowymi i ferrytycznymi stalami odpornymi na korozjê wykazuj¹ du¿o wiêksze umocnienie przez zgniot. Skutkiem tego jest wyraŸnie wy¿sze zapotrzebowanie si³y przy odkszta³caniu plastycznym. Typowe materia³y austenityczne zmieniaj¹ siê podczas przeróbki plastycznej czêœciowo w martenzyt. Ta przemiana martenzytyczna ma niekorzystny skutek jednak¿e tylko przy wielostopniowym odkszta³caniu plastycznym. Jeœli to konieczne, to mo¿e byæ ona znów usuniêta przez wy¿arzanie miêdzyoperacyjne.

Przy g³êbokim t³oczeniu miseczkowym austenityczne stale odporne na korozjê osi¹gaj¹ w przybli¿eniu taki sam graniczny stosunek œrednicy wykroju do œrednicy stempla jak ferrytyczne stale odporne na korozjê.

WyraŸnie korzystniejsz¹ podatnoœæ plastyczn¹ wykazuj¹ za to austenity przy naprê¿eniu w procesie obci¹gania. Z tego wzglêdu skomplikowane czêœci t³oczone wytwarzane s¹ przede wszystkim z austenitycznych stali odpornych na korozjê. Przyk³adem tego s¹ wewnêtrzne drzwiczki i dna zmywarek do naczyñ, zlewozmywaki, rury itp.




7 SkrawalnoϾ

Przy skrawaniu stali odpornych na korozjê szczególnie stale austenityczne uwa¿ane s¹ za trudne w obróbce. Na skrawalnoœæ tych stali maj¹ niekorzystny wp³yw wysoka sk³onnoœæ do umacniania siê przez zgniot, niska przewodnoœæ cieplna i dobra ci¹gliwoœæ. Najwa¿niejszym pierwiastkiem przyczyniaj¹cym siê do poprawienia skrawalnoœci jest siarka.
Stale odporne na korozjê przewidziane do obróbki skrawaniem mo¿na podzieliæ tak, jak to przedstawia tablica 7, na dwie grupy. Ponadto istniej¹ specjalne stale automatowe do specyficznych zastosowañ.
Stale automatowe zawieraj¹ z regu³y 0,15 do 0,35 % S.
Siarka tworzy w po³¹czeniu z manganem siarczek manganu, którego pozytywne oddzia³ywanie na skrawalnoœæ znajduje potwierdzenie w krótkich, ³amliwych wiórach, g³adszych powierzchniach obrabianych przedmiotów i w mniejszym zu¿yciu narzêdzi (rys.7).
Przy stalach automatowych nale¿y zwróciæ uwagê na pewne pogorszenie siê odpornoœci na korozjê. Stale drugiej grupy zawieraj¹ dodatek siarki od 0,015 do 0,030 % i znajduj¹ siê tym samym jeszcze poni¿ej wartoœci granicznych okreœlonych normami. Przez usta-wienie okreœlonej wielkoœci, iloœci i rozmieszczenia siarczków na przekroju materia³u, osi¹gane s¹ - w porównaniu ze standardowymi stalami o wyraŸnie ni¿szych zawartoœciach siarki - du¿o wy¿sze szybkoœci skrawania i ponad 100 % d³u¿sze okresy trwa³oœci narzêdzi. W porównaniu do klasycznych stali automatowych wartoœci te s¹ jednak ni¿sze.
Tablica 7: podzia³ stali odpornych na korozjê na grupy skrawalnoœci




8 Wykoñczenia powierzchni

8 Wykoñczenia powierzchni

Metalicznie czysta powierzchnia jest podstawowym warunkiem dobrej odpornoœci na korozjê omawianych stali. Powierzchnie pokryte zgorzelin¹ nale¿y doprowadziæ do takiego stanu najpierw przez œrutowanie, szlifowanie, szczotkowanie lub/ i wytrawianie.
W EN 10088 czêœæ 2 oraz 3 s¹ podane w odnoœnych tablicach rodzaje wykonania i stany powierzchni wyrobów ze stali odpornych na korozjê. Zestawienie i porównanie z poprzednimi okreœleniami DIN podano w Tablicy 8.
B³yszcz¹co g³adk¹ powierzchniê stanu 2R (IIId) wykonuje siê przewa¿nie dla blach i taœm do gruboœci maksymalnej 3,5 mm oraz dla wyrobów ci¹garni. Takie wykonanie jest z regu³y mniej przydatne dla wyrobów o wielkiej powierzchni (zniekszta³cenia refleksu). Tu nale¿y preferowaæ jedwabiœcie matowy stan 2B o rozproszonym po³ysku, który z uwagi na subteln¹ postaæ powierzchni jest bardziej przydatny do g³êbokiego t³oczenia ani¿eli 2R.
W przypadku stanu szlifowanego G samo okreœlenie szlifu, np. “ziarno 180” jest czasem nie wystarczaj¹ce. Bardziej celow¹ jest dosta-wa po uprzednim uzgodnieniu wzoru. Szlif mokry daje ogólnie powierzchniê b³yszcz¹c¹ i przy tym mniej podatn¹ na zabrudzenia ni¿ szlif suchy.
Stan polerowany P wykonywany jest przewa¿nie poza hut¹, w nastêpnym etapie u wtórnego przetwórcy. Obok polerowania mechanicznego stosuje siê polerowanie elektrolityczne (elektropolerowanie). W ten sposób uzyskane bardzo b³yszcz¹ce powierzchnie mog¹ - przy zwykle ró¿norodnych sprawdzonych zastosowaniach - powodowaæ przy wielkich powierzchniach nieznaczne zniekszta³cenia refleksu (odbicia).
Przy metodzie polispektralnej, w wyniku obróbki elektrochemicznej tworz¹ siê na powierzchni przeŸroczyste warstewki o gruboœci do 0,3 cm, w których powstaj¹ dziêki interferencji œwiat³a efekty barwne - w zale¿noœci od gruboœci warstewki - niebieskie, z³ote, czerwone do zielonego. Barwy te s¹ nieczu³e na promieniowanie ultrafioletowe, ca³kowicie odporne na dzia³anie œwiat³a i bardzo wytrzyma³e na dzia³anie czynników atmosferycznych. Przy wy¿szych temperaturach, jakie powstaj¹ przy lutowaniu lub spawaniu, warstwa ta ulega miejscowemu zniszczeniu.
Szczególnie interesuj¹cym ukszta³towaniem powierzchni stali odpornych na korozjê jest deseniowanie i walcowanie wzorków. Taœmy zimno walcowane uzyskuj¹ dziêki dodatkowemu przewalcowaniu jedno- lub obustronnie wyt³oczone wzory. Przy tych blachach mo¿na osi¹gn¹æ ciekawe efekty.
Powierzchnie odbijaj¹ œwiat³o w mniejszym stopniu i s¹ odporne na zadrapania. Plamy i odciski palców nie s¹ widoczne optycznie.




9 W³asnoœci fizyczne

9 W³asnoœci fizyczne

W³asnoœci fizyczne niektórych wybranych gatunków stali zestawiono w Tablicy 9. Zwraca siê uwagê na wy¿sz¹ rozszerzalnoœæ ciepln¹ i ni¿sz¹ przewodnoœæ ciepln¹ stali austenitycznych. Ich opornoœæ elektryczna jest wy¿sza ni¿ w stalach niestopowych z uwagi na zawartoœæ sk³adników stopowych.
Wyró¿niaj¹c¹ cech¹ charakterystyczn¹ pomiêdzy chromowymi stalami ferrytycznymi/martenzytycznymi a chromo-niklowymi stalami austenitycznymi jest magnesowalnoœæ. W przeciwieñstwie do magnesowalnych stali chromowych, stale austenityczne wykazuj¹ w du¿ej mierze niemagnetyczne zachowanie siê w stanie po wy¿arzeniu rozpuszczaj¹cym.
Przeróbka plastyczna na zimno mo¿e prowadziæ w przypadku stali austenitycznych do zmian struktury (wytworzenie siê martenzytu odkszta³ceniowego) tak, ¿e potem wystêpuje ograniczona magnesowalnoœæ. Zawartoœæ niklu ma jednak istotny wp³yw na magnesowalnoœæ austenitycznych stali odpornych na korozjê tak, ¿e przy wy¿szych zawartoœciach niklu mo¿na w du¿ym stopniu zapobiec sk³onnoœci do magnetyzacji równie¿ w stanie po obróbce plastycznej na zimno. Nie magnesowalne stale o wartoœciach przenikalnoœci maksym. 1,001 s¹ równie¿ do dyspozycji.





10 Normalizacja

10 Normalizacja

Norma EN 10088 “Stale odporne na korozjê” zast¹pi³a w du¿ej mierze normy dotychczasowe. Norma EN 10088 dzieli siê na:

Czêœæ 1: stale odporne na korozjê - gatunki,
Czêœæ 2: techniczne warunki dostawy dla
blachy i taœmy ogólnego
przeznaczenia,
CzeϾ 3: techniczne warunki dostawy dla
pó³wyrobów, prêtów, walcówki
i kszta³towników ogólnego przeznaczenia.

W czêœci 1 podany jest sk³ad chemiczny obecnych 83 europejskich gatunków stali odpornych na korozjê. Nale¿¹ do nich:

 20 stali ferrytycznych,
 20 stali martenzytycznych i
umacnianych wydzieleniowo,
 37 stali austenitycznych,
 6 stali austenityczno-ferrytycznych.

Tym samym zosta³a ujêta ca³a paleta stali odpornych na korozjê, rozpoczynaj¹c od stali o podwy¿szonej odpornoœci na korozjê o zaw. min. 10,5 % Cr, a¿ do najwy¿ej stopowych ga-tunków, granicz¹cych ju¿ ze stopami niklu.
Ustalone w EN 10088 sk³ady chemiczne stali obowi¹zuj¹ tak¿e dla wszystkich innych norm EN oraz CEN dla stali odpornych na korozjê lub je obejmuj¹cych.

Odchylenia s¹ dopuszczalne tylko w uzasadnionych przypadkach. Jest to wa¿ne, aby zapobiec niepotrzebnej ró¿norodnoœci gatunków. Czêœæ 1 zawiera ponadto orientacyjne dane o fizycznych w³asnoœciach stali jak równie¿ wskazówki dla podzia³u gatunków i ustalenia pojêæ.
W normach wyrobów (czêœci 2 i 3 ) wprowadzono zró¿nicowanie - z punktu widzenia rozporz¹dzalnoœci - na gatunki standardowe i specjalne.

Ca³kowicie nowy jest system oznakowania rodzaju wykonania, wzglêdnie wygl¹du powierzchni (patrz Tablica 8). System alfanumeryczny obowi¹zuje w równej mierze dla wyrobów p³askich oraz d³ugich. Wszystkie wyroby wykonane na gor¹co s¹ oznakowane 1 (jedynk¹), a wszystkie wyroby wykonane na zimno: 2 (dwójk¹). Do tego dochodz¹ litery rozpoznawcze dla ka¿dego rodzaju wykonania wzglêdnie wygl¹du powierzchni. Ujête s¹ równie¿ wykonania specjalne jak: szlifowane (G), szczotkowane (J), polerowane na jedwabisty mat (K), polerowane na jasno (P). Celem unikniêcia podawania mylnych danych ka¿dy sprzedaj¹cy i kupuj¹cy winien siê zaznajomiæ z tym nowym systemem.

Dla lepszego wykorzystania wytrzyma³oœci zwi¹zanej z danym wyrobem w tej iloœciowo najwa¿niejszej grupie wyrobów, w czêœci 2 przy mechaniczno-technologicznych w³asnoœciach wyrobów p³askich, po raz pierwszy zró¿nicowano najwa¿niejsz¹ w³asnoœæ: umown¹ granicê plastycznoœci osobno dla taœmy zimno walcowanej (< 6 mm), taœmy gor¹co walcowanej (< 12 mm) oraz blachy gor¹co walcowanej (< 75 mm).

W czêœci 3 zosta³y opisane w³asnoœci mechaniczno- technologiczne wyrobów d³ugich. Nowy system oznakowania wygl¹du powierzchni (patrz Tablica 8) obowi¹zuje równie¿ dla wyrobów d³ugich. Dla niektórych rodzajów wykonania podane s¹ wskazówki informuj¹ce co do maj¹cej byæ przypisanej klasy tolerancji IT (czêœciowo zakresy IT), które jednak¿e staj¹ siê wi¹¿¹ce dopiero wtedy, gdy zostan¹ uzgodnione przy zamawianiu. Wymagania co do wygl¹du powierzchni dla gor¹co walcowanej stali prêtowej i walcówki nale¿y w danym przypadku uzgadniaæ wed³ug EN 10221 - Klasy Jakoœci Powierzchni.



 PDF: Własności stali odpornych na korozję